Scrollend publiek en aandachtig publiek
'Soms begint zien precies daar waar we ophouden met scrollen'.
Afgelopen weekend werd ik onverwacht met die gedachte geconfronteerd.
Dit weekend was mijn serie 'Geen weg terug' te zien tijdens de Open Monumentendagen in de Lutherse Kerk in Breda. Ik had de uitnodiging graag aangenomen. Niet alleen omdat ik blij was dat de serie opnieuw getoond kon worden, maar ook omdat ik benieuwd was naar iets anders: hoe zou het publiek hier reageren?
Tijdens de Kunstschouw in Renesse, eerder dit jaar, kwamen bezoekers speciaal voor de kunst. De kerk was daar een prachtige extra laag. In Breda lag dat anders. Hier kwamen mensen in de eerste plaats voor het monument. Mijn expositie maakte deel uit van het bezoek. Ik verwachtte dus verschillen. Maar niet hoe groot die verschillen zouden zijn.
Zaterdag was een stralende dag. De terrassen zaten vol. De Lutherse Kerk ligt verscholen achter een poort midden in het centrum van Breda. Veel mensen weten niet eens dat er achter die poort een kerk schuilgaat.
In de loop van de middag werd het drukker. En toen zag ik iets wat me aan het denken zette. Sommige bezoekers kwamen binnen, zagen ergens een openstaande deur en liepen er vrijwel direct naartoe. Zonder echt rond te kijken. Zonder stil te staan bij de kerk. Zonder naar de schilderijen te kijken. Even kijken wat er achter die deur was. Daar bleek een keuken te zijn, toiletten en een ommuurde tuin. Vervolgens liepen ze weer naar buiten.
Ik merkte dat ik daar verbaasd over was. Niet omdat ik dacht dat iedereen belangstelling zou hebben voor de kerk en sommigen misschien ook voor mijn schilderijen, maar omdat ik me afvroeg wat er gebeurt met onze aandacht.
Zijn we zo gewend geraakt aan steeds nieuwe prikkels dat we voortdurend verder zoeken naar het volgende? Scrollen we niet alleen op onze telefoon, maar soms ook door gebouwen, steden, gesprekken en misschien zelfs door elkaar heen? Ik weet het antwoord niet. Maar het zette me wel aan het denken.
Zondag was het tegenovergestelde. De regen viel bijna onafgebroken. Eerlijk gezegd verwachtte ik weinig bezoekers. Maar juist die dag kwamen mensen die echt wilden kijken. Ze luisterden aandachtig naar de verhalen van de vrijwilligers over de geschiedenis van de kerk. Ze namen de tijd voor de schilderijen. Er ontstonden gesprekken over verlies, kwetsbaarheid, veerkracht en de vraag hoe mensen verder leven wanneer het leven onverwacht een andere wending neemt.
Want dat is waar 'Geen weg terug' uiteindelijk over gaat. Over momenten waarop deuren sluiten. Door situaties die je soms zelf kiest maar die je meestal niet zelf hebt gekozen. Over verlies van zekerheid, verlies van geborgenheid, verlies van verwachtingen. En ook over de kracht die mensen soms ontdekken wanneer teruggaan niet meer mogelijk is. Het leven wordt dan nooit meer zoals het was. Maar soms blijken er nieuwe wegen te ontstaan die je eerder niet kon zien.
Mijn jongste bezoeker was drie jaar oud. Hij liep onvermoeibaar heen en weer langs de schilderijen en stelde steeds dezelfde vraag: "Wat is dit?” Dan rende hij weer naar het volgende schilderij. “En wat is dit?” Ik moest er regelmatig om glimlachen. Zijn vragen dwongen me om anders te kijken. Want hoe leg je een schilderij uit aan een kind van drie? Hoe vertel je over verdriet, verlies of hoop in woorden die een klein kind begrijpt?
Misschien hoeft dat niet eens en is kijken soms genoeg. Kinderen hebben nog iets wat wij volwassenen vaak kwijt raken: onbevangen nieuwsgierigheid. Ze kijken niet omdat het hoort. Ze kijken omdat ze werkelijk willen weten wat ze zien.
Aan het einde van het weekend ging ik moe maar tevreden naar huis. Niet vanwege het grote aantal bezoekers, maar omdat ik opnieuw zag wat deze serie kan doen. Mensen herkennen iets van hun eigen leven. Ze delen verhalen. Er ontstaat gesprek. Soms stilte. Soms ontroering.
De serie Geen weg terug is geen plek om vluchtig bekeken te worden. Ze zoekt plekken waar ruimte is voor aandacht. Voor verstilling en reflectie, voor de dialoog over ons mens-zijn. Tijdens de Kunstschouw in Renesse gebeurde dat. Dit weekend in de Lutherse Kerk gebeurde het opnieuw.
Daardoor groeit mijn verlangen om deze serie verder te laten reizen. Ik wil de schilderijen niet verkopen maar een reizende tentoonstelling die mensen uitnodigt om stil te staan bij kwetsbaarheid, verlies, veerkracht en de keuzes die het leven soms van ons vraagt.
Ik denk daarbij aan musea, bezinningscentra, spirituele centra, erfgoedlocaties en andere plekken waar ontmoeting, verdieping en gesprek een natuurlijke plaats hebben. Misschien ken jij een locatie waar deze serie iets zou kunnen betekenen voor bezoekers. Ik hoor dat graag van je. Je kunt meer lezen over deze serie op de pagina ‘Geen weg terug’ van mijn website liavandelaar.com
'Soms begint zien precies daar waar we ophouden met scrollen'.
Warme groet,
Lia
Opmerkingen