Voorbij de Oranje Hysterie (deel 1): Waarom we onze kwetsbaarheid terug moeten schilderen in de samenleving

Daar gaan we weer. Vijf weken lang staat het land op zijn kop. De straten kleuren oranje, de vlaggen wapperen en de televisieschermen flitsen non-stop: het Wereldkampioenschap Voetbal. Miljoenen mensen worden meegezogen in een collectieve roes van brullen, winnen en de sterkste willen zijn.

Maar wist je dat die 'massale gekte' eigenlijk een illusie is? De harde cijfers laten zien dat maar liefst 55% tot 60% van de Nederlanders helemaal niet kijkt (NMO). Ruim de helft van ons land vindt het simpelweg niet interessant.

En toch ontkom je er niet aan. Als je, net als ik en die miljoenen anderen, niet meedoet aan deze hysterie, voelt het alsof je buiten de boot valt. Ik merk dat de ergernis bij mij diep zit. Maar mijn ergernis gaat allang niet meer over die elf mannen die achter een bal aanrennen. Mijn ergernis gaat over wat deze massale gekte zíét over wie wij zijn geworden.

De dictatuur van de kracht

We leven allang niet meer in een samen-leving. We leven in een werk-maatschappij. Een wereld die is ingericht als een voetbalveld: je moet rennen, scoren, de beste zijn en vooral geen zwakte tonen. Kracht, competitie en succes worden op een voetstuk geplaatst. Wie wint heeft recht van spreken; wie achterblijft, heeft het nakijken.

Kijk naar het WK op tv. Het is de ultieme verheerlijking van een wereld die door mannen is ingericht op basis van economisch gewin en spierballentaal. Het viert de onkwetsbare mens. Maar deze overwaardering van kracht heeft een vernietigende schaduwzijde. Het ontwortelt ons.

Want wat gebeurt er als we kwetsbaarheid gaan negeren of als 'zwak' bestempelen? Dan raakt het mens-zijn ernstig verstoord. De hardheid die we op het veld vieren, sijpelt door in ons dagelijks leven. Het leidt tot de polarisatie die we overal om ons heen zien, tot eenzaamheid, tot ongelijkheid en tot agressie. Als er geen ruimte meer is om te struikelen, worden we elkaars concurrenten in plaats van elkaars medemensen.

Wat het doek ons vertelt

Als kunstschilder kijk ik dagelijks naar de wereld door een andere lens. Ik schilder vrouwen. Niet om een perfect, krachtig plaatje neer te zetten, maar om juist datgene te vangen wat we in de oranje gekte massaal wegdrukken.

Op mijn doeken zie je het verlies van geborgenheid. Je ziet de stilte, de kwetsbaarheid en de eenzaamheid die achter de voordeur van de prestatiemaatschappij leven.

Kracht en kwetsbaarheid zijn namelijk geen tegenpolen. Ze horen fundamenteel bij het mens-zijn en ze hebben elkaar keihard nodig. Echte kracht ontstaat pas wanneer je je eigen breekbaarheid durft te zien. Een boom die niet kan meebuigen met de wind, breekt bij de eerste de beste storm. Onze maatschappij is momenteel die boom die weigert te buigen, en de scheuren worden steeds zichtbaarder.

Een oproep aan mannen én vrouwen

Stel je eens voor dat we de televisieprogrammering niet zouden laten bepalen door de wetten van de commercie en de mannelijke drang naar dominantie. Stel je voor dat er evenveel zendtijd zou zijn voor programma’s die verbinden, die de gelaagdheid van het leven laten zien, waarin we sámenbouwen in plaats van tegen elkaar strijden. Hoeveel gezonder zou onze wereld dan zijn?

Dit is geen pleidooi tegen sport, en ook niet om van kwetsbaarheid het nieuwe doel op zich te maken. Dat zou de boel net zo goed scheef trekken. Het is een oproep aan ons allemaal — vrouwen én mannen — om de ogen te openen.

Laten we deze vijf weken van voetbalgekte gebruiken als een spiegel. Durf eens weg te kijken van het scherm. Kijk naar de mens naast je. Zie de eenzaamheid die achter de schermen schuilgaat. Laten we stoppen met het verheerlijken van de onkwetsbare winnaar en weer ruimte maken voor de geborgenheid die we zijn kwijtgeraakt. Want pas als kracht en kwetsbaarheid weer samen mogen bestaan, worden we weer écht mens.

Warme groet,

Lia

P.S. Leuk, die kritiek op de voetbalgekte, maar hoe kan het dan wél? De tv-bazen roepen altijd dat het WK een noodzakelijke economische motor is. Over twee weken laat ik zien dat dit een fabeltje is. Dan deel ik hoe we vijf weken lang een tv-spektakel kunnen maken dat de economie minstens zo hard stimuleert, maar ons land écht verbindt. Tot dan!

P.S. O ja, kijk intussen eens naar wat je nou echt ziet als je naar de voetbal kijkt!